Radicale gedachten

Mijn naam zou David kunnen zijn. In mijn puberteit begin ik mij steeds meer thuis te voelen in een gedachtegoed dat je rechts-radicaal kunt noemen. In de onlinewereld vond ik de community die ik in de echte wereld niet kon vinden. Dit is mijn verhaal. 

Mijn leven ziet eruit als dat van een rijksambtenaar. Ik werk bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en ik werk daar op het terrein van digitalisering. ‘s Ochtends sta ik op, ik ga naar mijn werk, klap mijn laptopje open, kijk naar de mail, kijk wat er allemaal binnen is gekomen aan werk. Ik help ondersteunen bij het voeren van debatten met de Tweede en Eerste Kamer. De informatie waarover het debat gaat, moet verzameld worden. Dat moet bij de staatssecretaris of minister komen, afhankelijk van wie verantwoordelijk is voor het debat.

Mijn eerste politieke of wereldbewuste moment. Ik kwam thuis van school. Wat ik normaal gesproken deed was tv aanzetten en ik ging Star Trek kijken, mijn favoriete serie, zeg maar. Het was niet op tv. Het was een gebouw en die stond in de brand. En daarnaast nog een gebouw dat nog in de brand stond. En er was de hele tijd nieuws en dat was eigenlijk op alle zenders zo. Ja, 9/11, de aanslagen van 11 september. Ja, gewoon heel raar om dat te zien dat… eigenlijk iedere zender zendt hetzelfde uit. En ja, als kind, ja, je ziet ook gewoon je ouders in paniek zeg maar. Of nou ja, paniek. Bezorgd zijn. Voor een kind van toen was eigenlijk oorlog gewoon iets …dat gebeurde of ver weg of het gebeurde gewoon niet meer. We waren er eigenlijk voorbij als maatschappij. Ja, zware gebeurtenissen, die waren er gewoon niet. We gingen gewoon allemaal vooruit en het was allemaal best wel positief en zo. Het gaat er ook gewoon op school over. Er was op een gegeven moment ook volgens mij zelfs 3 minuten stilte op de radio, en in de klas. Dan waren we ook allemaal stil.

Je merkt gewoon… de eerste echte grote mondiale wereldgebeurtenis die je bewust meemaakt. Het ging steeds meer over bedreigingen van buitenaf richting onze samenleving en dan met name natuurlijk de islam en immigratie. Ja, als kind was ik daar wel vatbaar voor.

Ja, als ik kijk naar de jonge David, dan zie je iemand die een beetje een moeilijke jeugd heeft gehad. Mijn ouders zijn gescheiden. Ik had ook een oppasmoeder, maar vanwege het vele werk van mijn ouders – mijn moeder en mijn vader werkten beiden heel erg hard – was die oppasmoeder een soort van ja, een soort van surrogaatmoeder voor mij geworden en bijna mijn echte moeder. Zij overleed toen ik nog vrij jong was. Dat was wel een van mijn eerste tegenslagen die ik heb gehad als kind, denk ik. Dat was wel gewoon zwaar, dat ik haar op jonge leeftijd ben verloren. Volgens mij was ik toen zeven en ik was acht toen mijn ouders gingen scheiden. Opeens gingen wij weg uit mijn ouderlijk huis en woonde ik met mijn moeder in een heel ander huis. Nooit echt goed bewust meegekregen hoe dat ging. Later begreep ik dat mijn vader op zakenreis was en dat we toen plotseling zijn verhuisd, zeg maar. Dan ben je bij je moeder en dan opeens is het zo van… heb je een fiftyfifty split. Dan opeens alleen het ene weekend of bij mijn moeder of bij mijn vader. Allemaal gewoon veel wisselingen. Maar ja, het was gewoon hectisch. Je hebt geen stabiliteit, zeg maar. Er kwam ook een jeugdwerkster bij ons thuis toen. Dat weet ik nog wel goed, dat zij vroeg: stel mijn pen is een toverstaf en je mag een wens doen, wat zou je dan wensen? Nou, dan wenste ik eigenlijk mijn oppasmoeder terug en niet mijn ouders weer bij elkaar. Omdat het ook gewoon ja, dat was echt de impact die zij had op mijn leven destijds.

Zeker bij mijn moeder: ze deed natuurlijk op haar manier haar best, maar ze heeft het er denk ik ook gewoon heel erg zwaar mee gehad. Ook wel depressief geweest daarin. Ze is ook een poos ziek geweest. Ik weet niet precies wat ze had. Daar leidde ook wel mijn verzorging onde,r zeg maar. Dus persoonlijke hygiëne was ook gewoon een ding. Veel oude kleren en zo. Er werd ook veel gerookt thuis, dus ik stonk ook vaak gewoon naar rook. Ja, best wel onverzorgd als kind op de basisschool en ik denk dat ik daarmee gewoon een makkelijk doelwit was voor heel veel anderen, en dat ik veel gepest ben. Dus dat zijn allemaal gewoon dingen die het gewoon voor mij moeilijker hebben gemaakt in mijn jeugd en op school.

Ja, ik denk door mijn problematische jeugd, dat ik wel vooral bezig was met de wereld buiten school. Niet echt veel met vriendjes af kunnen spreken om dan buiten te spelen of leuke kinderdingen te doen. Veel tv kijken, veel Discovery Channel, National Geographic, dat soort programma’s. Dus ik was al wel wat volwassener in de onderwerpen die ik interessant vond als jonge tiener zeg maar dan de meeste leeftijdgenoten. Iets wat natuurlijk ook uit 9-11 volgde, de oorlogen in Afghanistan en Irak. Ik vond de beelden heel fascinerend van van de luchtoorlog daar, zeg maar. Het machtsvertoon. Ja, ik vond het wel interessant en boeiend om te zien en wilde weten wat daar dan gebeurde, zeg maar.

De gezinsstructuur thuis was gewoon niet zo hecht. Maar als we dan aten – dan aten we vaak wel samen, mijn moeder, mijn jongere zusje en ik – dus dan was de tv aan, bord op schoot, aan het eten. Maar het erover hebben, ja, dat gebeurde gewoon niet. Mijn zusje had totaal niet die interesses. Die was gewoon lekker met haar eigen dingen bezig. En mijn moeder was ook niet echt spraakzaam op dat gebied en zeker niet van een diepgaand gesprek hebben. Ik was op mezelf aangewezen om het te duiden en die ruimte heb ik ook niet ervaren op de basisschool. Het werd niet geduid wat er nou in de wereld gebeurde. Met topografie en aardrijkskunde ging het ook niet opeens over het Midden-Oosten van: wat zit daar nou, wat, wat speelt daar nou? Het ging nog steeds over van ‘hoe zit Nederland in elkaar, hoe zit Europa in elkaar’,  en dat was het dan wel een beetje.

Ik speelde computerspelletjes en ik vond dat interessant. En het is vaak gewoon heel leuk om iets op te bouwen in een spelletje. Bijvoorbeeld een strategiespel waar je een basis moet bouwen, om die basis mooi op te bouwen en te verdedigen tegen vijanden en zo. Vond ik gewoon heel erg leuk. Ik merkte ook al van: het internet is ook een punt waar je informatie kan vinden. Ook over welke spelletjes er zijn en over wie dezelfde spelletjes spelen. En dan kan je met die mensen praten op fora en zo. Het was nog echt de tijd van voor de grote social media websites zoals we die nu kennen. Dus alles was beknopter, hechter. Mensen kenden elkaar wat beter, voor zover je iemand kan kennen die in Amerika woont, zeg maar. Vooral via tekst., omdat ja, microfoons waren ook niet echt gangbaar. Het was gewoon berichtjes. Teksberichtjes. Nou, er is bijvoorbeeld een spelletje waar je dan als Europees land in de middeleeuwen gewoon de wereld kan veroveren. Ja, je gaat grapjes maken over dat je dan Turkije wegjaagt als moslimland uit Europa. En dan heb je het over bijvoorbeeld dingen zoals het verwijderen van kebab. Want je maakt het gewoon luchtig en grapjes.

Ja, ik voelde me wel comfortabeler in die online wereld. Ik kan zelf besluiten: ga ik naar de ene fora vandaag? Ga ik naar de andere fora vandaag? Ga ik daar praten met de mensen? Ga ik nou wel of niet reageren op een berichtje? En dat is gewoon iets wat je niet in de echte wereld hebt. Ik bedoel, je wordt naar beneden geroepen uit je kamer voor het avondeten., je moet naar school, je moet naar die verschillende lessen. En ja, online geeft dan toch wel de vrijheid en zekerheid en stabiliteit die ik wel gewoon in mijn eigen normale dagelijks leven heb gemist.

Ik was destijds ook verhuisd naar mijn vader. Daar was ik dan volledig gaan wonen omdat het contact met mijn moeder gewoon een heel stuk moeilijker was geworden. Op mijn eigen kamer kon ik gewoon achter mijn computer zitten wanneer ik wilde. Kon ik gewoon lekker de dingen doen die ik wilde. Er werd niet meegekeken over mijn schouder waar ik me mee bezig hield. Daar werd ook niet naar gevraagd. ‘s Avonds langer achter de computer zitten als ik dat wilde.

Op een gegeven moment, ja, ik word ook wel iets ouder, ik ga naar de middelbare. Ik word dertien, veertien en ik begin me ook meer gewoon met wat volwassen gesprekken te bemoeien die daar ook werden gevoerd. Want sommige van die spelletjes beginnen ook te reflecteren op de werkelijkheid. Het gaat vaker over terroristen bijvoorbeeld, en dan vooral in het Midden-Oosten natuurlijk, want ‘dat zijn de enige terroristen die we kennen’. Ja, dan zijn er ook gewoon mensen die sturen je een berichtje van: hey, ik heb hier nog een forum en daar spelen we heel vaak gewoon dit soort spelletjes waar we inderdaad gewoon moslims verwijderen en dat soort dingen.

Er zit zeker ook een soort van competitie in. Er is altijd, zeker onder mannen, best wel veel haantjesgedrag ook gewoon van: ‘ik heb iemand die jij ziet als een Arabier uitgescholden vandaag’ of zo. ‘Ja, goed gedaan’. Bla bla. Dat hoor je dan. Tegelijkertijd is het ook gewoon elkaar van informatie voorzien. Als jij steeds vaker de bron bent van informatie, dan krijg je daarin ook wel een soort van aanzien. Dan ga je ook wat meer op complotwebsites zitten. Niet per se omdat ik dan echt zoiets heb van nou, ik geloof in die complotten, maar wel gewoon van… interesse van nieuwe beelden, van ufo’s eventueel, weet je wel. Maar soms zijn er ook gewoon beelden, die kan je gewoon niet verklaren. Het is ook gewoon spannend als jonge jongen. Soms ga je ook gewoon zo’n filmpje van een ufo die is gezien ergens of zo, die ga je meenemen naar een spelletjes forum. Ga je er daar over bespreken. Het hangt allemaal ook gewoon samen met elkaar van… de ene interesse vloeit ook wel een beetje voort in de andere. Zoals dat nine-eleven natuurlijk gewoon ‘nep’ is, georkestreerd door de Amerikaanse overheid. Ja, dat er hagedismensen zouden zijn, aliens die de wereld zouden besturen. Dingen zoals de Bilderbergs, het antisemitische denkbeeld van zionisten die de hele wereld beïnvloeden. Of gewoon Joden in het algemeen die de hele wereld beïnvloeden.

Niet per se dat ik zoiets had van: ik geloof dit allemaal, maar wel zoiets van: hey, misschien is de wereld niet zoals ik heb geleerd op school. Ja, misschien zijn er nog wel andere machten die ook wel gewoon van achter de schermen invloed hebben. En dat kwam allemaal steeds meer samen en begon ook wel mijn wereldbeeld te beïnvloeden. Samen met de ontwikkelingen hier nog steeds in Nederland: opkomst van Wilders. Ik zag ook daar de impact van wat Wilders allemaal zei en deed in Nederland. Ik zat vooral op Amerikaanse fora. Die vond ook z’n weerklank daar. Denk bijvoorbeeld aan de film Fitna die hij een keer heeft gemaakt. Dat was echt een groot ding in de online complotwereld. Zeker op de Amerikaanse sites. Iedereen had het erover, want iedereen dacht echt gewoon van ‘hij is een soort van Messias die eindelijk de waarheid vertelt.’ En misschien moeten we inderdaad wel grenzen gaan sluiten. ‘Wij’ is dan vooral witte Nederlanders. Dus bij iedereen die gewoon geen witte Nederlander was. Uhm, wel gewoon… echt eigenlijk best wel racistisch in de zin van: witte buitenlanders was eigenlijk ook geen probleem zeg maar. Voor mij dan. En gaandeweg word je daar ook gewoon blootgesteld aan bepaalde ideeën over, ja, rassenleer zeg maar. Over het IQ van de westerse beschaving die zoveel hoger zou zijn dan dat van Afrikanen, Aziaten et cetera.

Dus dat begon wel steeds meer… en dat werd ook wel steeds heftiger. Dat gaf ook wel een spanning met zich mee. Ook een soort van spannend dat de wereld zo aan het veranderen is en dingen veranderen. En ja, er was altijd ook gewoon de spanning van: het kan ook gewoon allemaal mislopen. Er kan een burgeroorlog uit gaan breken omdat ik gewoon dat echt ging geloven. Er was niet per se bewijs, weet je. Je ziet het niet in een samenleving van: ‘mensen beginnen zich te bewapenen’, of ‘er zijn vaker rellen onderling tussen witte en niet-witte mensen’. Maar toch had ik in mijn hoofd wel het idee van: die burgeroorlog, die gaat eraan komen. Op een gegeven moment gaat alles gewoon mis. Al die stabiliteit in mijn leven die ik dan vooral online vond, die zal dan verdwijnen, zeg maar. Dus die spanning is er ook. En het kon daar ook gewoon gaan over de koetjes en de kalfjes en de bloemetjes en de bijtjes. Het kon gaan over van hoe mijn dag op school was. Het hoefde niet alleen maar over de dreiging van de Islam te gaan of over hoe veel beter wij zijn. Het waren ook gewoon mensen met een eigen leven en dat deelden we ook gewoon.

Destijds had ik niet zoiets van: ik ben radicaal. Ik dacht van: het is wel normaal wat ik vind. Ik zie mijzelf daar in mijn kamer zitten in mijn computerhoekje op zolder. Ik wil ook niet uitgaan, ik wil me ook niet met vrouwen bezighouden en zo. Want ja: vrouwen hebben toch ook geen interesse in mij? Ja, je hebt ook de term ‘incel’, dus involuntary celibate. Dus onvrijwillig celibaat zeg maar. Dat is een beetje het idee: ‘vrouwen zijn stom, want ik ben vrijgezel en ik krijg niet de aandacht van vrouwen die ik zou willen’. Ik wilde wel vriendinnetjes, maar ik kreeg niet de aandacht waar ik naar op zoek was. Als ik achteraf denk, dan… ja, door mijn perceptie van de maatschappij en ook gewoon de plek van de man en de vrouw, snap ik ook heel goed dat ik gewoon niet de aandacht kreeg die ik wilde hebben.

Dat zorgde er gewoon voor dat ‘de online-wereld van gelijkgestemden’, van het idee ‘de wereld is gewoon een slechte en angstige plek voor mij’ meer aansloeg dan van ‘de wereld waarin alles beter kan zijn’ en dat je echt geluk vindt en af gaat spreken met mensen en leuke dingen gaat doen. Mijn leven was ook nog steeds gewoon lastig. Ik was ook best wel depressief. Was niet per se gelukkig, ook niet achter mijn computer en online. Ik vond daar wel, zeg maar, een uitweg. Dus het was een vluchten voor de echte wereld ook.

Ik had niet zoveel vrienden, maar de vrienden die ik had of de kennissen, die wilde ik niet kwijt. Daar zou geen begrip voor zijn geweest. ‘Dat moet ik gewoon voor me houden, want dat kan ik gewoon niet bespreken’. Thuis kan ik het ook zeker niet bespreken, want daar was gewoon niet de ruimte voor. Over van ‘we moeten inderdaad Europa weer echt wit maken’ en ‘dat er echt een burgeroorlog dreigt’, zeg maar. Dus de radicale ideeën die ik had, kregen voeding vanuit de online-wereld. Waar je dan dingen bespreekt met mensen die je dan ook ziet als je vrienden. Dat zijn dan je online vrienden.

Ik wist dat er neonazistische groepen waren en dat die ook… soms was het ook op tv, dan was er weer ergens een mars of zo. Liepen daar dan tien mensen omringd door honderd politiemannen. Maar in mijn nabijheid wist ik niet van dat bestaan af. En ik had ook zoiets van… als ik dat contact probeer op te zoeken en mensen komen daar achter… die angst zorgde er ook wel voor dat ik niet actief in de echte wereld op zoek ben gegaan naar gelijkgestemden.

Na de middelbare schoolperiode was het ook voor mij even een poos periode van ontdekken, van ‘wat wilde ik nou gaan doen’? Ik was niet gelijk gaan doorstuderen. Ik had mijn vmbo-diploma gehaald. Ik had een jaar havo geprobeerd, maar hdat werd hem niet door omstandigheden. Dus ik ben gewoon gaan werken als uitzendkracht. Verschillende baantjes gehad. Tegelijkertijd kwam daarbij ook een andere vorm van vrijheid: financiële vrijheid. Ik woonde nog wel thuis, dus ik had niet heel veel lasten. Maar ik had zeker wel de baten van het werk. En als uitzendkracht verdiende je destijds best veel beter dan minimumloon als je gewoon vast werk had. Dus ja, ik had geld. Ik kon daar leuke dingen mee doen. Het geeft mij gewoon dus de ruimte om vaker naar de kapper te gaan. Om andere soorten luchtjes te kopen in de winkel. Ik kan de kleding kopen die ik fijner vind zitten en ook beter bij me vind passen. Ik ga ook naar de sportschool, ik sport meer, dus ik zit ook letterlijk en figuurlijk beter in mijn vel.

Het is niet dat ik dan een andere kijk krijg op het leven daardoor. Het is meer dat die ontwikkelingen ervoor zorgen dat ik me meer afzonder van die online wereld. Dat ik me nu aan het ontwikkelen ben in de echte wereld. Dat ik vaker afspreek met mijn vrienden in de kroeg. Dat ik daar ook vaker op een normalere manier praat met vrouwen en daar ook meer positieve aandacht mee krijg. En… allemaal gewoon dingen die mij afleiden van die donkere gedachten die ik normaliter heb. Qua depressie en zo voel ik me allemaal gewoon veel beter. Ik hou me minder bezig met die dreigende burgeroorlog die al jaren boven het hoofd hangt. Ik heb nog steeds wel gewoon mijn zeer rechtse gedachten over de samenleving, want ik werkte gewoon hard. Ik verdiende er goed mee en dat was daarmee ook voor mezelf dan het bewijs: als je maar hard genoeg werkt, dan kom je er wel. Dus ik voelde me ook wel gewoon gesterkt nog steeds in mijn ideeën. Ik zie ook gewoon op dat moment nog steeds op het nieuws gebeurtenissen in Gouda waar jongeren voor overlast zorgen en dat Wilders dan zegt van: dan moeten we eens de tanks daar naartoe sturen. Dus ja, dat rechtse idee van de samenleving is er nog wel. Ik zie mezelf nog steeds eigenlijk wel als beter dan mensen met een andere huidskleur dan ik, maar ik ben er wel gewoon minder mee bezig. Het is iets dat steeds meer op de achtergrond speelt.

En ja, op een gegeven moment ontmoet ik zelfs mijn huidige vrouw. Doordat ik mijn vrouw ontmoet, die wel aan het studeren is, die al naar de universiteit gaat ook, terwijl ik zelf alleen maar aan het werken ben en ik zoiets heb van nou dat ik besluit om inderdaad ook een studie te gaan volgen. Technische natuurkunde aan de Haagse Hogeschool. Ik vind het ook een onderwerp dat erg bij mij past. Omdat ik veel Star Trek keek als jongere, waarvan ik dacht: technologie, toekomst, sciencefiction, allemaal geweldig! En daar word ik ook gewoon veel meer blootgesteld aan echte gesprekken. Ook over politiek, maar ook gewoon heel veel andere denkwijzen en zo. En over hoe de maatschappij in elkaar steekt. Ik heb bijvoorbeeld ook een vluchteling in de klas zitten uit Afghanistan, die dan daarover vertelt. Ik denk: oh, dat is ook wel gewoon een andere kijk, die ik eigenlijk nog niet had. Het geeft een menselijk gezicht denk ik, gewoon aan de ideeën die ik heb. Ik zeg ook gewoon nog steeds daar: ‘ik vind dat Zwarte Piet gewoon Zwarte Piet moet blijven’. En dan ga je toch die gesprekken daar voeren met mensen die wel echt een donkere huidskleur hebben en dus ook vaak belachelijk werden gemaakt, ook als Zwarte Piet en zo. En dan begin je toch wel te begrijpen van: hey, als mens heeft deze persoon daar last van.

Ik begin vaker de fouten daarvan in te zien, zeg maar. Dat het IQ van witte mensen ten opzichte van Afrikaanse of Aziatische mensen hoger zou zijn? Maar als je dan je meer begint te verdiepen in hoe die studies gedaan zijn en dat je dan eigenlijk leest van: oké, ze hebben dezelfde test die jij en ik zouden afnemen, hebben ze afgenomen in een Afrikaans hutten dorpje om het maar even gechargeerd te zeggen. Ja sorry, maar dan mag je gewoon niet hetzelfde verwachten als resultaat. Dus ik begin wel steeds meer stil te staan bij het idee van: de waarheid die ik ken is niet per se de waarheid. En ik begin dat ook wel steeds meer te toetsen. Vaak ook nog wel een beetje met een gestrekt been en heel erg koppig. Maar er beginnen zich scheurtjes te vormen in mijn wereldbeeld.

Ik ben dan 23, 24. Wilders was eigenlijk al normaal, dus ja, daar stond ik niet echt meer bij stil. Maar ik hoorde Trump en vooral Thierry Baudet opeens uitspraken doen dat ik dacht van: huh, als ik dat tien jaar geleden zou zeggen op de middelbare, dan zou iedereen mij uitmaken voor een hele erge racist en nazi noemen. En hier wordt het gewoon eigenlijk gezegd in het open. En nou ja, Thierry Baudet die zegt dingen ook best wel verhuld. In zijn Uil van Minerva speech spreekt hij bijvoorbeeld over de boreale Europeanen, zeg maar. Maar eigenlijk zegt hij gewoon met wat meer verhulde woorden: de echte Europeaan is een soort van Ariër. Het is echt gewoon zoals, en dat klinkt heftig, maar het is wel gewoon zo, zoals Hitler eigenlijk naar Europeanen of eigenlijk naar de Duitsers keek. Zo kijkt, of in ieder geval vertelde Baudet in die speech over hoe hij naar Europeanen kijkt als wat Europeanen zouden moeten zijn. Toen had ik wel zoiets van: hey, er gebeuren hier dingen die wel echt anders zijn. En ik had zelf eigenlijk al wat meer afstand toen van dat gedachtegoed. Juist door dat toetsen zeg maar. En dingen die normaal waren voor mij beginnen nu normaler te worden en er wordt ook gewoon openlijker gezegd.

Dat was wel echt gewoon het moment dat ik eigenlijk op mezelf ging reflecteren van: wat heb ik nou eigenlijk allemaal gedacht? Wat vind ik eigenlijk daar nu nog van? En wat doet dat met de maatschappij? Wil ik nog wel zijn wie ik nu ben? Ja, eigenlijk gewoon bizar dat ik dat een goed idee vond

Ik ben nooit praktiserend radicaal geweest. Ik ben nooit naar buiten getreden met mijn radicale gedachten. Ik heb nooit actie ondernomen. Daar ben ik ook wel dankbaar voor. Want als ik kijk naar de maatschappij van nu en met hoe genormaliseerd dat nu is, denk ik wel dat als ik hetzelfde traject had doorlopen nu, had het mogelijk anders kunnen lopen. Kijk, ik ben nu gelukkig getrouwd en zo, dus ik zal mijn vrouw natuurlijk niet kwijtraken. Maar stel we teleporteren die vroegere versie van mij naar het heden zeg maar en alles blijft verder hetzelfde. Dan hoef je alleen maar gewoon X te openen en je ziet al de mensen op straat en je ziet al manieren om contact te leggen met ze: dan had ik dat contact waarschijnlijk wel gelegd ja. Dan had ik waarschijnlijk ook veel meer zoiets had gehad van nou, de vrienden die ik heb, die kan ik wel missen als dat betekent dat ik er zoveel nieuwe gelijkgestemde vrienden voor terugkrijg waarmee ik hopelijk veel diepere banden kan krijgen. Dus ja, ik zie voor mezelf wel gewoon een heel andere levensloop als alles toen een stuk genormaliseerder was, zoals dat nu ook is.

Niemand wil echt alleen zijn. Als je gewoon weet van: ik ben helemaal alleen in de wereld, dan doet dat iets met je en dat wil je gewoon natuurlijk niet voelen. Dus als je weet van er zijn gelijkgestemde mensen, dan ga je die natuurlijk opzoeken. Als je eenmaal gewoon in die groep mensen zit, dan blijf je daar ook sneller, omdat je anders ze weer kwijt kan raken natuurlijk. Het zijn vaak ook wel gewoon aardige mensen. Ze ontvangen je graag met open armen. Het is eigenlijk niet dat zij zoiets hebben van ‘nou wie is dit nou weer? Die willen we er niet bij hebben.’ Nee, iedereen is welkom.

De reactie toen ik met mijn verhaal naar buiten trad, was: de David die wij kennen is niet de David zoals je die daar beschrijft. Dat vind ik heel fijn natuurlijk. Waar ik wel wat meer moeite mee heb is opmerkingen van mensen die ik wel eens heb gehoord van: het is maar een jeugdzonde. Van: iedereen in de jeugd heeft wel iets. Terwijl het is voor mij… ik was ook gewoon dik in de twintig terwijl ik die gedachtes nog steeds had. Het is niet gewoon een keertje stoer doen of zo. Het is, ja, meer dan tien jaar een deel van mijn leven geweest, zeg maar. Het was gewoon een levensovertuiging en ik geloofde het voor een deel natuurlijk om er gewoon bij te horen. En alles daarna is ook gewoon weer een ontwikkeling naar wie ik dan nu in het echte heden ben: David, lid van GroenLinks-PvdA.

Ik schaam me niet en het is ook niet zo dat ik er trots op ben of zo. Ik vind het wel jammer natuurlijk. Ik had graag gehad dat ik gewoon altijd blij ben geweest met wie ik ben geweest en wat ik heb gedacht en wat ik heb gedaan. Maar dat is gewoon niet zo. Ik ben gewoon een mens. Mijn verleden maakt mij niet minder, maar maakt me ook niet beter.

Ik heb gewoon niet een advies van: dit is hoe je de radicalisering van iemand kan stoppen. Het is voor mij in ieder geval gewoon een proces geweest. Je kunt jezelf ook niet dwingen om inderdaad contact te houden met die persoon als die persoon helemaal is geradicaliseerd en je daar totaal niks meer mee hebt en niks meer mee kan. Maar als je merkt van… die persoon heeft het moeilijk en ik kan weer openstaan voor die persoon, doe dat dan ook. Er is waarschijnlijk een goede reden geweest waarom jullie wel vrienden zijn geweest. Of misschien is het ook familie van je. Dat kan ook gewoon weer terugkomen. En wees er gewoon weer voor die persoon. Als ze bij je aankloppen, laat ze gewoon binnen en nodig ze uit voor een gesprek. En… ja, we zijn nog steeds mensen. We denken gewoon af en toe wat anders.